ส.ค.ส. - ส่ง “ความสุข”

ท่านดาไลลามะกล่าวว่า เมื่อเราสงบสุขภายใน ชีวิตของเราจะมีความสุขเพิ่มขึ้นมาโดยธรรมชาติ

เห็นได้ชัดว่าความสันติและความสุขในชีวิตเรา เกิดจากภายในไม่ใช่ภายนอก การสอนให้ปรับเปลี่ยนจิตใจ หรือ transforming the mind จึงเป็นวิธีมีสุขที่ลึกซึ้งที่สุด ดังที่ท่านดาไลลามะกล่าวในการสอนหลักธรรมใน The Lamrim Chenmo Synopsis

พวกเราหลายคนคิดว่าความสงบสุขมาจากเงิน ชื่อเสียง อำนาจ และความสัมพันธ์ ท่านดาไลลามะกล่าวว่า เป็นความคิดที่มองเพียงระยะสั้น และเหมือนสัตว์โลกทั่วไปที่ต้องการความมั่นคงในการอยู่ร่วมในหมู่สัตว์ด้วยกัน สัตว์รู้สึกสบายเมื่ออยู่ในทุ่งเขียวขจีและแหล่งน้ำอุดมสมบูรณ์ ไม่มีอันตรายรอบข้าง ถ้าเราคิดว่าความสุขขึ้นกับวัตถุ เช่น บ้าน ทรัพย์สิน ชื่อเสียง และครอบครัว เราก็เหมือนเช่นสัตว์เหล่านั้น ซึ่งเป็นเพียงความคิดที่แคบ

ถ้าเราสามารถรักษาความสงบของจิตใจได้แม้ในช่วงเวลาที่โชคร้ายหรือสภาพการณ์ที่ย่ำแย่ นั่นจึงจะเป็นข้อแตกต่างของมนุษย์ เป็นสัญญาณของความฉลาด สัตว์วิ่งหนีเมื่อชีวิตพบอันตราย ถ้าเราทนต่อความยากลำบากภายในและภายนอกไม่ได้ เราก็เหมือนกับสัตว์ทั่วไป เราน่าจะฉลาดกว่าถ้าเราสามารถเปลี่ยนแปลงความเจ็บปวดของการเกิด ความแก่ ความเจ็บ ความตาย ตลอดจนความโชคร้ายทั้งหลาย เป็นความแข็งแกร่งแทน ซึ่งสิ่งมีชีวิตอื่นไม่ใช่ว่าจะทำได้

สิ่งที่น่าสนใจคือ ไม่ว่าเราจะสุขภาพดี ร่ำรวย มีเพื่อน มีญาติที่ดีอย่างไรก็ตาม จิตใจของเราก็ยังถูกรบกวนด้วยอารมณ์ทางลบที่ถูกจุดประกายด้วยสาเหตุเล็กๆ ได้อยู่นั่นเอง และคงจะยังเป็นอย่างนี้เรื่อยไป ถ้าเราไม่สามารถคิดได้อย่างถูกต้อง

ความทุกข์มาจากจิตใจที่ไม่เชื่อง (untamed mind) สาเหตุสำคัญคือความคิดและอารมณ์ที่ขุ่นมัวเศร้าหมอง (afflictive thoughts and emotions) ซึ่งเกิดจากการเห็นผิดในความเป็นตัวตนของเรา หรือการจับยึดในความเป็นตัวเรา (grasping at a ิselfี or ิegoี) เมื่อเราดูให้ละเอียด เราจะพบว่าจิตใจที่มีการจับยึดในตัวตนนั้นรับรู้สิ่งต่างๆ ผิดพลาดหรือบิดเบือนไป…ไม่น้อยทีเดียว

ดังนั้นในการตัดรากของต้นไม้แห่งความทุกข์นี้ออกไป คือการตัด “ความเข้าใจผิด” (misconception) ในความเป็นตัวเรานี้ออกไป ซึ่งเป็นรากของอารมณ์ขุ่นมัวเศร้าหมองต่างๆ สาเหตุแห่งความทุกข์

งานหลักของผู้ต้องการความสุขแท้จึงเป็นการละทัศนคติที่คอยรักและเอาใจใส่ตัวเราเอง โดยการฝึกเพิ่มโพธิจิตและเพิ่มการรักและเอาใจใส่ผู้อื่นมากขึ้น (removal of a self-cherishing attitude through the practice of bhodhichitta and the cultivation of an infinite other-cherishing attitude.) ซึ่งแนวพุทธศาสนามหายานนี้เน้นความรักเมตตาและปัญญาเป็นสองปีกหลัก (compassion and wisdom) โดยเรียกจิตใจเปี่ยมล้นเมตตานี้ว่าโพธิจิต

เมื่อเราเทียบกับพระพุทธศาสนาแนวเถรวาทที่บ้านเราคุ้นเคยกันนั้น ปัญญา เพื่อการละความเป็นตัวตนของเรานั้นเป็นเป้าหมายหลักไม่ต่างกับทางมหายาน เพียงแต่ทางมหายานเน้นหนักในเรื่องความรักความเมตตามากพอๆ กับปัญญา ซึ่งเป็นการมองเห็นและเอาใจใส่ผู้อื่นมากกว่าตัวเอง อีกนัยหนึ่งนั่นก็คือการลดอัตตาตัวตนจากการมองเห็นและใส่ใจผู้อื่นมากขึ้นนั่นเอง

การเน้นความรักความเมตตานี้เป็นวิธีที่ง่ายต่อทุกคนทุกศาสนา หรือแม้แต่ไม่นับถือศาสนาอะไร ทุกคนมีความสุขได้ง่ายๆ จากการที่ได้รับความรักความเมตตาจากผู้อื่น ในทางกลับกันผู้ให้ความรักความเมตตาเองก็มีจิตใจชุ่มชื่นได้ทันทีเมื่อเรามีความรักความเมตตาเกิดขึ้นในจิตใจ ซึ่งเมื่อความรักความเมตตานี้ได้รับการสนับสนุนจากปัญญาด้วย จะช่วยทำให้เข้าสู่การละตัวตนหรือหนทางแห่งความสุขแท้ยิ่งขึ้น

แนวคิดแห่งความสุขจะชัดเจนยิ่งขึ้นเมื่อเราศึกษาเพิ่มขึ้นและปฏิบัติเพิ่มขึ้นในชีวิตประจำวัน ยิ่งเราทันต่อการดึงเข้าหาตัว หรือการเข้าใจผิดในความเป็นตัวเราของเรามากเท่าไหร่ ความทุกข์ก็ลดลงได้มากเท่านั้น ความสุขแท้มีให้สัมผัสได้เรื่อยๆ ไปจนกว่าจะสุขถาวรจากการหลุดพ้นจากสังสารวัฏ

หนทางเดินนี้ยาวไกล แต่รื่นรมย์ ทันทีที่เราเพิ่มความรักความเมตตาต่อสรรพสัตว์ทั้งหลาย ไม่ว่าจะเป็นคนใกล้ชิดในครอบครัว เพื่อนร่วมงาน คนที่ไม่ค่อยชอบพอกัน หรือสิ่งมีชีวิตต่างๆ ทั่วไป ตลอดจนละความอหังการ การจับยึดความเป็นตัวตนลง ความสุขสงบก็เพิ่มมากขึ้นได้ในชีวิตประจำวัน ปีใหม่นี้จึงจะเป็นปีที่เราได้ฝึกฝนตนกันมากขึ้น มีความสุขมากขึ้น ไม่ว่าสถานการณ์เศรษฐกิจ การเมือง สังคมสิ่งแวดล้อมรอบข้างจะเป็นอย่างไร