นับตั้งแต่การประกาศใช้รัฐธรรมนูญปีพ.ศ.2540 มาจนถึงรัฐธรรมนูญปีพ.ศ.2550 ที่กำหนดให้ผู้ดำรงตำแหน่งการการเมือง ทั้ง ส.ส. ส.ว. และรัฐมนตรี ต้องจบการศึกษาระดับปริญญาตรีหรือเทียบเท่าเป็นอย่างต่ำ ทำเกิดกรณีใช้วุฒิการศึกษาปลอมกันขึ้นในหมู่นักการเมือง กลายเป็นข่าวครึกโครมอยู่บ่อยๆ ก่อนที่เรื่องจะเงียบหายไปโดยไร้ข้อสรุปเสียเป็นส่วนมาก

กรณีล่าสุดที่เกิดขึ้นก็คือ นายสุธา ชันแสง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ถูกสื่อมวลชนขุดคุ้ยเรื่องการใช้วุฒิการศึกษาปลอม จาก Republican Collage ประเทศฟิลิปปินส์ ซึ่งขณะนี้ยังไม่มีการออกมาชี้แจงแก้ข้อกล่าวหาจากนายสุธา ชันแสง แต่อย่างใดว่านายสุธา ชันแสง จะใช้วุฒิการศึกษาปลอมจริงหรือไม่นั้น จึงต้องรอการพิสูจน์จากผู้มีหน้าที่เกี่ยวข้องต่อไป

ในที่นี้ จะยังไม่ตัดสินว่านายสุธา ชันแสง ถูกหรือผิด เพราะสิ่งที่จะพิจารณาก็คือ จริยธรรมของผู้นำองค์กร ไม่ว่าจะเป็นองค์กรระดับใด ประกอบกิจกรรมอะไร หากมีผู้นำที่ดีก็ย่อมจะนำพาองค์กรไปสู่ความมั่นคงได้ แต่หากผู้นำไม่ดี องค์กรก็ย่อมจะเดินไปสู่จุดจบได้ง่ายเช่นกัน ข้อนี้ไม่ใช่คำพูดที่เป็นปรัชญาโก้ๆ หากแต่เป็นสิ่งที่พิสูจน์ให้เห็นมาแล้ว ทั้งในประวัติศาสตร์โลก ประวัติศาสตร์สังคม ประวัติศาสตร์องค์กรทุกยุคทุกสมัย มีให้ศึกษาเรียนรู้ได้มากมาย

ผู้นำที่ดีต้องมีคุณสมบัติอะไรบ้าง ตอบได้ทันทีก็คือต้องมีจริยธรรม เพราะจริยธรรมครอบคลุมปัจจัยทุกอย่างที่ทำให้องค์กรมั่นคง ทั้งกฎระเบียบ วินัย ข้อปฏิบัติ ความถูกต้อง ความเหมาะสม ศีลธรรม ที่กำหนดขึ้นมาเพื่อให้สมาชิกในสังคมปฏิบัติร่วมกัน หากองค์กรใดไม่มีสิ่งดังกล่าว จะรักษาความเป็นองค์กรได้อย่างไร

โดยผู้ที่จะต้องปฏิบัติตามอย่างเคร่งครัดเป็นอันดับแรกก็คือ ผู้นำขององค์กร หากผู้นำองค์กรเป็นผู้ที่เคารพและมีจริยธรรม สมาชิกขององค์กรก็ย่อมจะมีความเคารพและมีจริยธรรมไปด้วย ซึ่งอาจจะเข้มข้นลดหลั่นกันไป

แต่ถ้าหากผู้นำไม่มีจริยธรรม ไม่เคารพกฎกติกามารยาท หามีความถูกต้องเหมาะสมไม่ ไร้ศีลธรรม ลองคิดดูว่า ผู้ตามทั้งหลายจะยังมีความเคารพผู้นำอยู่หรือไม่ ส่วนหนึ่งอาจถือโอกาสยึดแบบอย่างผู้นำ โดยกระทำการอันไร้จริยธรรมตามไปด้วย อีกส่วนหนึ่งก็อาจต่อต้าน ไม่ยอมรับ ไม่ยอมปฏิบัติตาม อาจถึงขั้นขัดขืน ตอบโต้ แบบนี้ องค์กรจะอยู่รอดปลอดภัยหรือ

ผู้นำของสังคมที่ไร้จริยธรรม จึงมักจะถูกต่อต้าน ขัดขืน จากสมาชิกของสังคม จนในที่สุดก็ต้องพ้นไปจากหน้าที่ ไม่ว่ากรณีนี้จะเกิดกับประเทศ สังคม องค์กรระดับใดก็ตาม ย่อมบั่นทอนความมั่นคงของหน่วยนั้นๆ ลงไปเป็นอันมาก กว่าจะฟื้นคืนสู่ปกติได้ ต้องใช้เวลานาน หรืออาจจะล้มหายตายจากไปเลย

ย้อนมาถึงข่าวการใช้วุฒิการศึกษาปลอมของเหล่าผู้นำทางการเมืองไทย ทุกกรณีที่เกิดขึ้นมาได้สะท้อนให้เห็นถึงอะไรบ้าง

สะท้อนให้เห็นถึงความหย่อนยานของจริยธรรมในหมู่ผู้นำทางการเมือง ที่ไม่เคารพกติกา ระเบียบ แบบแผน กฎหมาย ใช่หรือไม่ เพราะกรณีนี้แม้จะเป็นเรื่องเฉพาะบุคคล แต่เป็นเรื่องที่ไม่ได้เกิดขึ้นกับคนคนเดียว หากเกิดขึ้นกับหลายคน ต่างพรรค ต่างพื้นที่ ต่างกาลเวลา หากแม้นบรรดาผู้นำทางการเมืองมีจริยธรรมแล้วไซร้ พวกเขาจะใช้วิธีการได้มาซึ่งวุฒิการศึกษาแบบไม่ถูกต้องเช่นนี้หรือ

สิ่งที่จะต้องคิดต่อไปก็คือ มีเพียงวุฒิการศึกษาเท่านั้น ที่บรรดาผู้นำทางการเมืองไทยใช้วิธีการได้มาโดยมิชอบ ยังมีอะไรอื่นอีกหรือไม่ที่พวกเขาใช้วิธีการเช่นนี้อีก ที่ยังซ่อนเร้นอยู่ และอาจเป็นเรื่องใหญ่กว่าวุฒิการศึกษา ซึ่งอาจเป็นเรื่องที่ส่งผลกระทบแก่สังคมไทยอย่างรุนแรงอีกหลายๆ เรื่อง หลายๆ คน ในหลายๆ เวลา

คิดต่อๆ ไปถึงผลกระทบที่จะตามมาในระยะยาว น่ากลัวไหม

เมื่อผู้นำเป็นแบบอย่างในทางที่ผิด หากสังคมยังเพิกเฉย และผู้นำที่กระทำผิดยังเพิกเฉย อะไรจะเกิดขึ้น คงไม่ต้องคาดเดากันให้ยาก

จริยธรรมอาจเป็นคำพูดเชยๆ หากแต่บทบาทของจริยธรรมนั้น ไม่ใช่เรื่องที่เชยแต่ประการใด เพราะจริยธรรมคือความดีงาม ความถูกต้อง ความเหมาะสม หรือ หลักการ กฎ ระเบียบ หรืออะไรก็แล้วแต่จะเรียกที่ใช้ในการควบคุมองค์กร หากผู้นำและคนในองค์กรไร้จริยธรรม องค์กรจะอยู่ได้หรือ

นอกจากการตรวจสอบเรื่องวุฒิการศึกษาของผู้นำทางการเมือง สังคมไทยควรจะตรวจสอบเรื่องอื่นด้วย ว่าผู้นำทางการเมืองของเราละเมิดจริยธรรมข้อใดอีกบ้าง จะได้ช่วยกันแก้ไข หรือไม่ก็ปล่อยให้เป็นไปตามนั้น รอวันล่มสลายไปพร้อมๆ กัน

โกศล อนุสิม