อคติเป็นเรื่องธรรมชาติ

Posted on Posted in Management

อคติเป็นเรื่องธรรมชาติ

 

เมื่อนึกถึงคำว่า อคติ หรือ Bias เรามักจะนึกถึงสิ่งที่ไม่ดีหรือไม่เป็นธรรม และต้องพยายามหลีกเลี่ยงอคติ ในการตัดสินใจในเรื่องต่างๆ แต่จริงๆ แล้วเราไม่สามารถหนีเจ้าอคติได้พ้นหรอกครับ และเป็นการยากที่ลบล้างอคติออกไปจากใจเรา แถมบางครั้งอคติที่มีอยู่นั้นก็มีประโยชน์ต่อการตัดสินใจด้วย ไม่ใช่มีโทษอย่างเดียว

 

 

นัก Neuroscience ได้แบ่งชนิดของอคติออกเป็นทั้งหมดออกเป็น 24 ประเภท (จากข้อเขียนของ Heidi Grant Halvorson และ David Rock) ท่านผู้อ่านลองสังเกตดูตนเองก็ได้นะครับว่าอคติเหล่านี้เกิดกับท่านในการตัดสินใจในชีวิตประจำวันบ้างไหม

Ingroup Bias เป็นการรับรู้ในทางบวกกับบุคคลที่มีบางสิ่งบางอย่างคล้ายกับท่าน ไม่ว่าจบมาจากโรงเรียนเดียวกัน มหาวิทยาลัยเดียวกัน เป็นคนจังหวัดเดียวกัน เคยทำงานที่เดียวกัน อบรมหลักสูตรเดียวกัน ส่วน Outgroup Bias จะเป็นการรับรู้ในทางลบต่อบุคคลที่มีความแตกต่างจากท่านอคติสองประการข้างต้น เราจะพบเห็นได้ทั่วๆ ไปในชีวิตประจำวันครับ ไม่ว่าจะเป็นการรับสมัครงานหรือเมื่อพบเจอผู้คนใหม่ๆ ถ้าเราสามารถหาสิ่งที่เชื่อมโยงหรือเหมือนระหว่างคนๆ นั้นกับเราได้ความรู้สึกที่มีต่อกันก็จะดีขึ้น

เมื่อเราต้องตัดสินใจเกี่ยวกับคนแล้ว ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการจ้างงาน การซื้อของ การประเมินพนักงาน การเลือกคนเข้าทีม เจ้าอคติทั้ง Ingroup และ Outgroup ก็จะเป็นสิ่งที่มักจะเกิดขึ้น โดยเราไม่รู้ตัวความยากคือเราไม่สามารถลบอคตินี้ออกไปได้ (เนื่องจากอคติเหล่านี้เกิดขึ้นโดยที่เราไม่รู้ตัว) ดังนั้นจึงไม่น่าแปลกใจที่ในปัจจุบันก่อนการทำธุรกิจ หรือการติดต่องานใดๆ เรามักจะเริ่มต้นด้วยการย้อนรำลึกหาสิ่งที่เหมือน หรือร่วมกันระหว่างคู่เจรจาทั้งสองฝ่าย ขณะเดียวกันหลักสูตรอบรมต่างๆ ที่เกิดขึ้นมากมาย ก็เพื่อสร้างความสัมพันธ์ระหว่างเพื่อนร่วมรุ่น เพื่อให้ทั้งหมดมีความเกี่ยวข้องหรือสัมพันธ์กันไม่ทางใดก็ทางหนึ่งเพื่อสุดท้ายแล้วนำไปสู่ Ingroup Bias นั้นเองครับ

อีกตัวอย่างหนึ่งของอคติ คือ Availability Bias ซึ่งเป็นการตัดสินใจโดยอาศัยข้อมูลที่สมองเราเข้าถึงได้เร็วที่สุด แทนที่จะมองจากมุมหลายๆ มุม เราจะรีบตัดสินใจจากข้อมูลหรือมุมมองที่เรามีอยู่ ทำให้เราไม่พยายามหาข้อมูลหรือมุมมองใหม่ๆ ที่จะช่วยทำให้การตัดสินใจเป็นไปอย่างรอบคอบและถี่ถ้วนมากขึ้นซึ่งจริงๆ ธรรมชาติของสมองเราก็ถูกออกแบบให้มีระบบตัดสินใจสองระบบอยู่แล้ว ระบบแรกจะเข้าถึงข้อมูลได้อย่างรวดเร็วและช่วยให้ตัดสินใจได้เร็ว ส่วนระบบที่สองจะช้ากว่าต้องใช้ความพยายามมากกว่า แต่รอบคอบถี่ถ้วนมากกว่า ซึ่งส่วนใหญ่เราก็มักจะชอบที่จะตัดสินใจด้วยระบบแรกอยู่แล้ว (จากหนังสือขายดี Thinking, Fast and Slow)

อะไรจะเกิดขึ้นเมื่อผู้บริหารหรือพนักงานประสบกับปัญหาใดก็ตาม ก็มักจะพยายามแก้ไขปัญหาดังกล่าว ด้วยวิธีการที่ง่ายที่สุดคุ้นเคยที่สุดเร็วที่สุด โดยไม่ได้รับฟังปัญหาหรือที่มาอย่างถี่ถ้วนหรือรอบด้าน หรือแพทย์ที่เจออาการป่วยแล้ววินิจฉัยโรคโดยขาดการวิเคราะห์อย่างถี่ถ้วน ซึ่งล้วนแล้วแต่เกิดขึ้นเนื่องจาก Availability Bias ที่สมองจะตัดสินใจโดยอาศัยระบบแรกมากกว่าระบบที่สอง

ข้อดีของ Availability Bias คือทำให้เราตัดสินใจได้รวดเร็วแต่ข้อเสีย คือตัดสินใจโดยมีมุมมองแบบเดิมๆ ดังนั้นถ้าอยากจะให้คนในทีมตัดสินใจโดยมี Availability Bias น้อยที่สุดก็อาจจะต้องไม่ไปเร่งการตัดสินใจเร็วนัก รวมทั้งท้าทายให้คนมองในมุมมองใหม่ๆ และพร้อมยอมรับต่อการตัดสินใจที่ผิดพลาดที่อาจจะเกิดขึ้น

ยังมีอคติชนิดอื่นๆ อีกเยอะนะครับ เพียงแต่อยากจะชี้ให้เห็นว่าอคติเป็นเรื่องธรรมชาติของทุกๆ คนครับ และยิ่งถ้าท่านมั่นใจว่าตนเองมีอคติน้อยกว่าคนอื่นก็ยิ่งแสดงว่าท่านมีอคติมากกว่าคนอื่นนั้นเอง แต่เราก็สามารถใช้อคติให้เป็นประโยชน์ต่อการตัดสินใจหรือการทำงานร่วมกับผู้อื่นได้ ถ้าเราเข้าใจและยอมรับในเรื่องของอคติครับ

ท่านผู้อ่านลองพิจารณาข่าวสารต่างๆ ที่ท่านได้รับในช่วงหลังดูซิครับ ว่าท่านได้พิจารณามันโดยมีอคติหรือไม่?

 

 

โดย : ดร.พสุ เดชะรินทร์

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

14 + three =